Neuroplastyczność: czym naprawdę jest i czym nie jest

Czym właściwie jest neuroplastyczność mózgu?

Najprościej rzecz ujmując, neuroplastyczność to naturalna zdolność tkanki nerwowej do tworzenia zupełnie nowych połączeń, adaptacji do zmieniających się warunków, samonaprawy oraz reorganizacji. Co ciekawe, pierwsze wzmianki o tej wyjątkowej cesze układu nerwowego pojawiły się już w 1948 roku za sprawą polskiego naukowca, Jerzego Konorskiego. Choć jego prekursorskie spostrzeżenia początkowo spotkały się ze sceptycyzmem, rozwój nowoczesnych technologii ostatecznie udowodnił to, o czym Konorski pisał dziesięciolecia wcześniej.

Aby lepiej to zrozumieć, wyobraź sobie swój mózg jako potężną, gęstą sieć dróg i autostrad. Kiedy uczysz się czegoś zupełnie nowego, jak na przykład jazdy na nartach lub słówek z języka hiszpańskiego, twój mózg zaczyna wytyczać nowe, wąskie ścieżki. Im częściej i intensywniej powtarzasz daną czynność, tym szersze i bardziej przejezdne stają się te szlaki. Z czasem zamieniają się w wielopasmowe autostrady, dzięki którym informacje przepływają błyskawicznie i bez żadnego wysiłku. Zjawisko to nazywamy plastycznością synaptyczną. Opiera się ono na słynnej regule Hebba, według której neurony, które uaktywniają się jednocześnie w odpowiedzi na bodziec, na stałe łączą się ze sobą. Na podobnych założeniach może bazować psychoterapia we Wrocławiu, którą Ci proponujemy.

Rodzaje plastyczności i jak zmienia się twój mózg?

Plastyczność mózgu to pojęcie niezwykle złożone, które w praktyce dzieli się na kilka kluczowych obszarów. Każdy z nich odgrywa nieco inną rolę w twoim codziennym i długoterminowym funkcjonowaniu.

Zaczynamy od plastyczności rozwojowej, która jest najbardziej spektakularna i intensywna we wczesnym dzieciństwie. To właśnie dzięki niej małe dziecko w błyskawicznym tempie uczy się chodzić, mówić i rozumieć zasady rządzące otoczeniem. Młody organizm chłonie informacje jak gąbka, a jego mózg tworzy w tym czasie miliony nowych synaps, kształtując fundamenty pod dorosłe życie.

Jednak proces ten wcale nie kończy się z chwilą wejścia w dorosłość. Plastyczność doświadczeniowa sprawia, że regularny, specyficzny trening fizycznie modyfikuje strukturę dorosłego mózgu. Czy wiesz, że u wieloletnich londyńskich taksówkarzy badacze odkryli powiększony hipokamp, a u osób uczących się żonglowania zauważono istotny wzrost grubości istoty szarej w korze ruchowej? Mózg potrafi również bronić się przed katastrofami. Plastyczność kompensacyjna, inaczej pouszkodzeniowa, to ratunkowy mechanizm, dzięki któremu w pełni zdrowe obszary mózgu potrafią z czasem przejąć funkcje tych rejonów, które uległy zniszczeniu na skutek nagłego incydentu, takiego jak udar.

Czym neuroplastyczność zdecydowanie nie jest?

Choć te elastyczne i adaptacyjne zdolności mózgu mogą brzmieć jak magiczna supermoc, musisz pamiętać o kilku ważnych faktach. Przede wszystkim neuroplastyczność nie jest zjawiskiem, które zachodzi bezwysiłkowo. Budowa nowych struktur wymaga czasu, systematyczności, dyscypliny i ogromnych nakładów energetycznych organizmu.

Co więcej, istnieje też mroczna strona tego medalu, nazywana plastycznością patologiczną. Zdolność mózgu do bezkrytycznego utrwalania powtarzalnych schematów potrafi działać na twoją niekorzyść. To właśnie neuroplastyczność leży u samych podstaw formowania się przewlekłych uzależnień. Substancje psychoaktywne gwałtownie pobudzają dopaminergiczny układ nagrody, tworząc w twoim mózgu potężne i bardzo trudne do usunięcia szlaki neuronalne. Twój mózg równie skutecznie, i z takim samym zaangażowaniem, uczy się złych nawyków, co tych pozytywnych. W utrwalaniu się przewlekłego bólu neuropatycznego również bierze udział dokładnie ten sam mechanizm, który z drugiej strony pozwala ci opanować grę na instrumencie.

Co niszczy, a co buduje nowe połączenia neuronowe?

Na kondycję układu nerwowego i zdolność do adaptacji gigantyczny wpływ ma twój codzienny styl życia. Największymi i najskuteczniejszymi wrogami plastyczności są przewlekły, niekontrolowany stres oraz niedobory snu. Długotrwałe wydzielanie kortyzolu osłabia neurogenezę i działa wręcz destrukcyjnie na strukturę hipokampa – kluczowego ośrodka odpowiedzialnego za procesy uczenia się i przenoszenie ważnych wspomnień z pamięci krótkotrwałej do długotrwałej. Zarywając kolejne noce, dosłownie pozbawiasz się fizycznej szansy na utrwalenie tego, czego uczyłeś się w ciągu dnia.

Jak w takim razie możesz proaktywnie wspomóc swój mózg? Najlepszym, udowodnionym naukowo katalizatorem korzystnych zmian jest regularny wysiłek fizyczny. Aktywność ruchowa powoduje znaczny wzrost poziomu BDNF, czyli mózgowego czynnika neurotroficznego. To unikalne białko działa jak odżywcza substancja stymulująca dla komórek nerwowych, silnie pobudzając procesy naprawcze i ułatwiając powstawanie skomplikowanych szlaków pamięciowych. Jeśli połączysz to z dbałością o jakościowe relacje społeczne oraz ciągłym stawianiem sobie nowych wyzwań intelektualnych, zapewnisz swojemu mózgowi doskonałą formę na dekady.

Twój mózg dysponuje imponującą siłą adaptacji i samoleczenia – sztuka polega jedynie na tym, by wiedzieć, w jaki sposób ją obudzić. Psychiatra we Wrocławiu to specjalista, który pomoże Ci wyzdrowieć. Skontaktuj się z nami i umów pierwszą wizytę.